Onder de loep : De SchEval 2026

Wat is SchEval of SCH-EVAL?

SchEval (Schengen Evaluation and Monitoring ) is een Europees controlesysteem dat nagaat of alle landen binnen de Schengenzone (ondertussen toch al 29 Europese landen) de Schengenregels (die het vrije verkeer van personen) correct toepassen. Dit is nodig omdat er binnen de Schengenzone in principe geen grenscontroles zijn tussen de lidstaten. De lidstaten moeten er dus voor zorgen dat de buitengrenzen, de veiligheid en de verwerking van persoonsgegevens op een gelijkaardige manier wordt georganiseerd. Om het belang van dit Schengengebied te benadrukken volstaat het om enkele officiële cijfers te vernoemen: in dit gebied kunnen meer dan 450 miljoen mensen zich vrij en zonder grenscontroles tussen Schengenlanden verplaatsen en elke dag steken ongeveer 3,5 miljoen mensen binnengrenzen over voor hun werk, om te studeren of om familie of vrienden te bezoeken. 

De Schengen Evaluatie wordt gecoördineerd door de Europese Commissie en wordt ter plaatse uitgevoerd samen met experts uit andere lidstaten en experts van Europese agentschappen (bijvoorbeeld de EDPS, de toezichthouder van de Europese instellingen). Elke Schengen-lidstaat wordt minstens één keer om de zeven jaar gecontroleerd. Die evaluaties kunnen zowel aangekondigd als onaangekondigd plaatsvinden. Via deze peer-to-peer controle wil de Europese Unie vermijden dat zwakke schakels ontstaan binnen de Schengenzone. Het evaluatie- en controlemechanisme valt onder Verordening (EU) 2022/922 van de Raad van 9 juni 2022 betreffende de instelling en de werking van een evaluatie- en toezichtmechanisme voor de controle op de toepassing van het Schengenacquis, en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 1053/2013.

Tijdens zo’n Schengen Evaluatie worden verschillende onderdelen onderzocht. Enkele belangrijke onderdelen betreffen de politiesamenwerking (de evaluatie van de informatie-uitwisseling tussen politiediensten) en het beheer van de buitengrenzen, bijvoorbeeld op de luchthavens of in de havens. Vervolgens is er aandacht voor het visumbeleid en ook het terugkeerbeleid. Zo kijkt men bijvoorbeeld na of de visums correct worden afgeleverd door de ambassades en consulaten van de betrokken lidstaat. 

Een ander belangrijk onderdeel is het gebruik van het Schengen Information System (SIS). Dit informatica systeem bevat meldingen over onder andere gezochte personen, vermiste personen en gestolen voertuigen. Omdat in SIS veel gevoelige persoonsgegevens worden verwerkt, is gegevensbescherming een essentieel aandachtspunt binnen de SchEval. Ook de verwerking van persoonsgegevens van burgers in andere Europese informatiesystemen die gebruikt worden binnen de Schengenzone (en gelinkt zijn aan SIS), zoals bijvoorbeeld het Visa Information System (VIS), worden geanalyseerd. 

Om die reden worden ook de nationale gegevensbeschermingsautoriteiten gecontroleerd tijdens een SchEval. De gegevensbeschermingsautoriteit van een Schengen-lidstaat, zoals bijvoorbeeld de GBA, is immers bevoegd om toe te zien op de correcte naleving van de Europese privacyregels wanneer politiediensten en overheidsinstanties persoonsgegevens van burgers verwerken. 

Van dergelijke gegevensbeschermingsautoriteiten wordt verwacht dat zij toezicht uitoefenen. Dit toezicht gebeurt o.a. door het deelnemen aan werkgroepen die plaatsvinden in Europees verband via het Coordinated Supervision Committee (CSC), maar ook door het uitvoeren van eigen auditactiviteiten. Er worden 

• vierjaarlijkse audits voorgeschreven in Europese verordeningen die zijn gericht op de interoperabiliteit tussen de (Europese) Unie-informatiesystemen op het gebied van grenzen en visa en op het gebied van politiële en justitiële samenwerking, asiel en migratie;
• driejaarlijkse audits voorgeschreven in Europese Verordeningen tot instelling van nieuwe Unie-informatiesystemen, en dit binnen 3 jaar na de start van hun operaties: Inreis-uitreissysteem (Entry/Exit System, EES), Europees systeem voor reisinformatie en-autorisatie (European Travel Information and Authorisation System, ETIAS),   etc.

In België worden ook audits uitgevoerd in samenwerking met andere organisaties. Zo heeft de Inspectiedienst in (2019 en) 2020 en in (2024 en) 2025 samengewerkt met het Controleorgaan voor politionele informatie (COC). In onze eerdere jaarverslagen verwijzen we ook elk jaar naar deze nationale auditopdracht   en willen we nogmaals de aandacht vestigen op de bereidwillige samenwerking met de Belgische geauditeerden, alsook het feit dat de audits en de bijhorende aanbevelingen die de GBA opstelt effectief tot resultaten leiden. Dit zowel tijdens de audit zelf als nadien wanneer de geauditeerde zich tracht te conformeren en effectief de gemaakte aanbevelingen ter harte neemt. 

Naast de transparantie dat een gegevensbeschermingsautoriteit van een Schengen-lidstaat over deze auditopdracht geeft op de website en in de jaarverslagen, wordt ook de gegevensbeschermingsautoriteit als “auditeur” geauditeerd. Zo wordt wel eens de vraag gesteld: wie controleert de controleur. En dat is nu net de bedoeling van een Schengen Evaluatie. Tijdens een Schengen Evaluatie beoordeelt het expertiseteam of de nationale gegevensbeschermingsautoriteit(en) over voldoende budget en personeel beschikt en/of het wettelijk kader duidelijk is. Daarnaast wordt beoordeeld of zij juridisch onafhankelijk genoeg zijn om dit toezicht (en dus haar auditopdracht) concreet en correct uit te oefenen. Ook de kwaliteit van hun eigen nationale audits/inspecties in het kader van SIS, VIS en andere Europese databanken, alsook de manier waarop zij burgers infomeren en klachten van burgers afhandelen, worden hierbij kritisch geëvalueerd. 

De SchEval heeft dus niet alleen een veiligheidsfunctie, maar ook een belangrijke rol in de bescherming van persoonsgegevens van burgers binnen Europa.

SchEval 2026 – België 

In 2026 was naast Duitsland, Nederland en Liechtenstein ook België aan de beurt. 

De SchEval van België, specifiek toegespitst op “gegevensbescherming”, vond plaats van 18 mei 2026 tot en met 22 mei 2026. De evaluatie startte met een bezoek aan de GBA op 18 mei 2026. Tijdens dit bezoek werd in het bijzonder gekeken naar de rol van de GBA als toezichthouder op de verwerking van persoonsgegevens binnen de Schengen-gerelateerde databanken (SIS, VIS, EES…). Daarnaast werd ook de rol van het Controleorgaan voor politionele informatie (COC) bekeken als toezichthouder op de verwerking van persoonsgegevens in politiedatabanken. 

Tijdens deze SchEval zijn ook verschillende andere Belgische overheidsinstanties bezocht die een rol spelen binnen het Schengenkader zoals de Federale politiediensten, politiezone Antwerpen, Dienst Vreemdelingenzaken en de FOD Buitenlandse Zaken.

Na afloop van de SchEval wordt door het expertiseteam een uitgebreid evaluatierapport opgesteld. Dit rapport bevat een gedetailleerde analyse van de vaststellingen die tijdens de Schengen Evaluatie in België zijn gedaan. De GBA is momenteel in blijde verwachting van dit document.

In het rapport worden de sterke punten van het Belgische systeem beschreven, maar ook de eventuele tekortkomingen of aandachtspunten die tijdens de bezoeken aan de verschillende instanties aan het licht zijn gekomen. Op basis daarvan formuleert het team concrete aanbevelingen om de werking verder te verbeteren en volledig in lijn te brengen met de Schengenregels. Deze aanbevelingen kunnen bijvoorbeeld gaan over het versterken van personele capaciteit, het verbeteren van nationale informatiesystemen die gekoppeld zijn aan  het Schengen Information System (SIS) of het optimaliseren van de communicatie of de samenwerking tussen de verschillende overheidsdiensten.

Het definitieve rapport wordt vervolgens voorgelegd aan de Europese instellingen en de lidstaat zelf. België krijgt daarbij de kans om te reageren en een actieplan op te stellen om de aanbevelingen te implementeren binnen een vastgelegde termijn. Op die manier zorgt het Schengen-evaluatiemechanisme ervoor dat eventuele tekortkomingen niet alleen worden vastgesteld, maar ook effectief worden aangepakt.

Gezien de gevoelige aard van de beschreven informatie, is een beperkte verspreiding van het rapport enkel voorzien vanuit de Europese Commissie. 

De Inspectiedienst wenst u een fijne zomervakantie : „onder de loep“ is vanaf september weer terug.