De Europese toezichthouders vragen de GBA een klacht van ngo NOYB te onderzoeken

---

Context van de klacht

De organisatie NOYB heeft bij de Oostenrijkse gegevensbeschermingsautoriteit een klacht ingediend over de cookiebanners op de website van de VRT. De organisatie treedt op namens een klager, die zij in het kader van de procedure vertegenwoordigt.  Aangezien de klacht betrekking heeft op een Belgische website, is deze doorverwezen naar de Belgische autoriteit (GBA). In haar ontwerpbesluit, dat aan de andere toezichthouders is voorgelegd in het kader van het samenwerkingsmechanisme, heeft de GBA voorgesteld de klacht te seponeren. Dit voorstel was gebaseerd op aanwijzingen dat NOYB een overheersende rol zou hebben gespeeld bij het indienen van de klacht, door de klager instructies te geven over hoe hij te werk moest gaan, en niet andersom, hetgeen neerkomt op rechtsmisbruik (van het recht om een klacht in te dienen). Er moet hierbij worden opgemerkt dat de klager stagiair was bij NOYB op het moment dat het project werd gelanceerd dat de aanleiding vormde voor het indienen van de klacht.

Deze redenering is gebaseerd op de rechtspraak van het Marktenhof (Hof van Beroep), dat in het kader van andere door NOYB ingediende klachten (tegen het bedrijf Mediahuis) reeds tot de conclusie kwam dat er sprake was van rechtsmisbruik. Het Marktenhof had destijds beslissing ten gronde 113/2024 (inzake de cookiebanners van Mediahuis) van de GBA vernietigd om die reden.

De Oostenrijkse autoriteit, in haar hoedanigheid van betrokken toezichthoudende autoriteit, verzette zich tegen de seponering van de klacht. Gezien de bestaande rechtspraak in België over dit onderwerp zag de GBA zich genoodzaakt dit bezwaar niet te volgen. De Oostenrijkse autoriteit kon de afwijzing van de klacht niet aanvaarden op grond van eigen lokale rechtspraak, waarin het argument dat soortgelijke klachten ten onrechte waren ingediend, werd weerlegd. Daarom werd de zaak doorverwezen naar de EDPB.

Grensoverschrijdende beslissingen en geschillenbeslechting

De Europese verordening (AVG) bepaalt dat wanneer een gegevensbeschermingsautoriteit (de zogenaamde “leidende toezichthouder”) een beslissing neemt die gevolgen heeft voor andere autoriteiten (bijvoorbeeld omdat de klager zijn klacht oorspronkelijk in een ander land heeft ingediend), zij het ontwerpbesluit aan die betrokken autoriteiten moet voorleggen, zodat deze eventueel een “relevant en gemotiveerd” bezwaar kunnen indienen. Als de leidende toezichthoudende autoriteit weigert haar beslissing aan te passen op basis van het ingediende bezwaar, wordt een geschillenbeslechtingsprocedure gestart: alle gegevensbeschermingsautoriteiten van de EU, verenigd in de EDPB, nemen dan een beslissing over de zaak. De leidende toezichthoudende autoriteit (hier: de GBA) moet zich dan houden aan dit  “bindende besluit”.

Bindend besluit van de EDPB in de zaak NOYB tegen VRT

De EDPB was van oordeel dat, op basis van de beschikbare informatie en overeenkomstig de door het Hof van Justitie van de Europese Unie vastgestelde criteria om vast te stellen of er sprake is van vermoedelijk misbruik, de klager geen misbruik had gemaakt van het recht om een klacht in te dienen (art. 77 AVG) en het recht om zich door een organisatie te laten vertegenwoordigen (art. 80 AVG). Volgens de EDPB zijn de (objectieve en subjectieve) elementen die nodig zijn om een dergelijk misbruik aan te tonen, namelijk niet aangetoond.

Bijgevolg heeft de EDPB de GBA opgedragen de klacht niet af te wijzen, maar deze ten gronde te onderzoeken en het nieuwe ontwerpbesluit aan de betrokken autoriteiten voor te leggen zodra de klacht is afgehandeld.

De GBA is verheugd over de conclusie van deze procedure en over de gelegenheid die haar is geboden om de mening van haar tegenhangers te horen. Dit bindende besluit biedt rechtszekerheid aan de verschillende betrokken partijen. De in de AVG vastgelegde procedure voor geschillenbeslechting vormt een belangrijk instrument om de samenhang bij de toepassing van de AVG in heel Europa te waarborgen.

Achtergrond en tijdlijn: klachten van NOYB over “cookie-banners“

2021

• De ngo NOYB dient bij gegevensbeschermingsautoriteiten in heel Europa honderden klachten in tegen de cookiebanners van populaire websites (”cookie banner project”). De GBA ontvangt enkele tientallen van dergelijke klachten.

2022

• Een tweede golf van soortgelijke klachten over cookiebanners wordt ingediend. 

2023

• De Oostenrijkse autoriteit maakt de betrokken klacht (die in het kader van het “cookie banner project“ werd ingediend) tegen VRT over aan de GBA via het online samenwerkingsplatform van de EDPB

2024 

• De GBA seponeert twee door NOYB ingediende klachten wegens rechtsmisbruik. Een van de klachten was ingediend in het kader van het “cookie banner project“. Tegen deze seponeringen werd geen beroep aangetekend door de klagers of door NOYB. 
• De GBA onderzoekt de inhoud van de klachten van NOYB over de cookiebanners op de perssites van Mediahuis. Deze klachten maken geen deel uit van het “cookie banner project“. De manier waarop deze klachten zijn ingediend, verschilt van de eerdere klachten, en daarom zijn ze niet geseponeerd. De GBA neemt beslissing 113/2024, waarin zij Mediahuis opdraagt wijzigingen aan te brengen in zijn cookiebanners. 
• Mediahuis gaat tegen deze beslissing in beroep bij het Marktenhof.

2025

• Het Marktenhof concludeert dat NOYB misbruik heeft gemaakt van het recht om een klacht in te dienen en vernietigt beslissing 113/2024 (de zogenaamde “Mediahuis”-beslissing) van de GBA om procedurele redenen (lees het arrest hier).
• De GBA seponeert nog eens 16 klachten (die in het kader van het “cookie banner project“ waren ingediend), enerzijds op grond van de rechtspraak van het Marktenhof, en anderzijds omdat er aanwijzingen zijn dat NOYB een overheersende rol heeft gespeeld bij het gecoördineerd indienen van deze klachten. Om redenen van transparantie geeft de GBA hier uitleg. Er is geen beroep aangetekend tegen de seponering van deze 16 klachten. 
• De GBA legt een ontwerpbesluit tot seponering van de zaak voor in het kader van drie andere zaken betreffende cookiebanners (inclusief de VRT zaak), waarbij de Oostenrijkse autoriteit een betrokken autoriteit is.
• De Oostenrijkse autoriteit brengt relevante en gemotiveerde bezwaren naar voren met betrekking tot de drie zaken.
• In twee van deze drie zaken worden de klachten door de persoon die de klacht heeft ingediend ingetrokken tijdens de uitwisseling van standpunten tussen partijen, voorafgaand aan de procedure bij de EDPB. Alleen het bezwaar tegen de seponering van de klacht tegen de VRT wordt gehandhaafd. 
• De GBA kan haar beslissing niet wijzigen vanwege de rechtspraak van het Belgische Hof van Beroep. De Oostenrijkse autoriteit kan deze verwerping van de klacht niet aanvaarden vanwege haar eigen lokale rechtspraak. Om die reden moest een geschillenbeslechtingsprocedure worden opgestart.  

2026

• 28 mei 2026: de EDPB neemt een bindend besluit: de GBA moet de zaak van NOYB tegen VRT ten gronde behandelen.
• 19 juni 2026 : nadat het bindende besluit in het Duits en het Nederlands was vertaald, wordt het door de voorzitter van de EDPB aan de leidende en de betrokken autoriteiten meegedeeld.
• 9 juli 2026: de GBA beslist formeel de zaak ten gronde te behandelen, en stelt de VRT hiervan in kennis. Zij voegt het bindende besluit van de EDPB, vertaald in het Nederlands, als bijlage bij haar beslissing. 
• De Oostenrijkse autoriteit heeft NOYB ook op de hoogte gesteld van deze uitkomst, en voegt daarbij het bindend besluit van de EDPB als bijlage toe.